जीवन रक्षाको दोसाँधमा राउटे
राउटे समुदायका महामुखिया महिनबहादुर शाही आफ्ना सदस्यहरु दिनप्रतिदिन बिरामी पर्न थालेकामा चिन्तित हुनुहुन्छ । बस्तीमा छाप्रैपिच्छे कोही ज्वरोले लखतरान परेका त कोही आउ“–पखाला, रुघाखोकीले थलिएका देखेर उहाँ छट्पटिनुहुन्छ । लामो समय मुखियाका रुपमा एक्लै समुदायको नेतृत्व गर्नुभएका ६६ वर्षीय महिनबहादुरलाई पहिलेको तुलनामा पछिल्ला वर्षहरुमा आफ्ना जनता रोगको शिकार हुन थालेको अनुभव भइरहेको छ ।
“उसबेला शिकार खेल्दा भिरबाट लडिन्थ्यो, हि“ड्डुल गर्दा खुट्टामा ठेस लाग्थ्यो, जडीबुटीले निको भैहाल्थ्यो,” उहाँले भन्नुभयो – “टाउको दुख्यो भने बल्लेटी र तेजपातको रसले सञ्चो गराउ“थ्यौं । आजभोलि धेरै बिमारले च्याप्न थाल्यो ।”
वन जङ्गलमा फिरन्ते जीवन बिताउने राउटे जातिमा सरुवा रोगहरुले छुन थालेपछि समुदायका अन्य अगुवाहरुसमेत विस्मयमा छन् । मुखिया सूर्यनारायण शाहीको पनि उस्तै पीडा छ – “रोगले ज्यादा सताउन थाल्यो । बिमार भैराखे बा“च्न पनि मुश्किलै हुने भो ।” उता, डाक्टरी उपचारको पनि उनीहरुलाई त्यति विश्वास लाग्दैन । “नचाह“दा नचाह“दै पनि डाक्टरसँग जानुपर्छ, अस्पताल त अरुका लागि बनाइएका हुन्,” उहाँले भन्नुभयो – “हामीलाई जडीबुटीले निको हुनुपर्ने हो ।”
बाह्रैमास घलेकको भरमा आधा जीउ ढाक्ने राउटेहरुलाई पछिल्ला केही वर्ष यता गर्मी र जाडो दुबैले उत्तिकै सताउने थालेको छ । राउटेले चिसोमा ह्वात्तै चिसो, गर्मीमा ह्वात्तै गर्मीको महसुस गर्ने गरेका छन् । मानवको तीव्र बस्ती विकासले आफूहरुको जङ्गल विनाश हु“दै गएको राउटेको गुनासो छ । जङ्गल मासि“दा गुना बाँदर, गिठा, भ्याकुरजस्ता कन्दमूलसमेत भेटिन छाडेका छन् भने परम्परागत पेशासमेत सङ्कटमा पर्न थालेको छ । खोला, नदीनालाको पानी नखाने राउटेहरु मुहान सुक्न थालेपछि झनै त्रासमा छन् ।
लोपोन्मुख जाति राउटेहरु हाल सुर्खेतको लेकवेशी नगरपालिकाको ज्यामिरे जङ्गलमा बसाइ“ सरेका छन् । त्यहा“ ४२ छाप्रामा गरी १४९ जना सदस्य छन् । समुदायमा कुनै सदस्यको मृत्यु भएमा बस्ती सर्ने राउटे संस्कार भए पनि पछिल्ला वर्ष वातावरणीय प्रतिकूलताका कारण बसाइँ सर्न बाध्य छन् । राउटे उत्थान प्रतिष्ठानकी अध्यक्ष सत्यदेवी अधिकारीले बदलि“दो जीवनशैली र जलवायु परिवर्तनका कारण पछिल्ला वर्षहरुमा अधिकाँश राउटे विभिन्न रोगको सङ्क्रमणबाट थलिन पुगेका बताउनुभयो ।
“एक किसिमले राउटे जाति जीवन रक्षाको दोसाँधमा छ,” उहाँले भन्नुभयो – “यही अवस्था रहिरहे राउटे लोप हुन धेरै वर्ष पर्खनु पर्दैन ।” अधिकाँश सदस्यहरुको विभिन्न कारणले अल्पायुमै मृत्यु हुने गरेको छ । सत्यदेवीका बुझाइमा राउटेहरुले परिवर्तनदेखि लोभिएर लवाइखुवाइ र रहनसहन अन्य समुदायको जस्तै अपनाउन खोजे पनि आफ्नो पुरानो संस्कार त्याग्न नसक्ने अवस्थामा छन् ।
राउटेको सङ्ख्या वर्षेनी घट्दो क्रममा छ । राउटे अगुवाको भनाइमा पहिले ज्वरो, निमोनिया, आउँ हैजा, पखाला, केही रोग लाग्थेन । पछिल्ला केही दशक यता उनीहरुको स्वास्थ्य निकै कमजोर बनेको छ । रोगले कतिपयको त अकालमै मृत्यु भैसकेको छ । घनाजङ्गलमा बस्न रुचाउने राउटेहरु अचेल अन्य समुदाय नजीक र शहरबजार आसपासमा बस्न थालेका छन् । तापक्रम वृद्धिसँगै पहाडका जङ्गलमा समेत लामखुट्टेले टोक्नु, अन्य समुदायसँग बाक्लिंदो घुलमिल हुनु, खानपिनमा परिवर्तन हुनु, कडा एन्टिबायोटिक औषधिको सेवन गर्नुजस्ता कारणले राउटेहरु दिनप्रतिदिन रोगी बन्न थालेको बताइएको छ । राउटेहरु पहिले पहिले कन्दमूल खाने, गुना–बा“दरको शिकारलाई उसिन्ने, भातमा पानी बढी हालेर नून छर्केर खाने गर्थे ।
फिरन्ते वन्य जीवनमा बा“चिरहेका राउटे आधुनिक जीवनशैलीबाट धेरै टाढा छन् । स्थायी रुपमा बसोबास, पशुपालन र खेतीबालीप्रति रत्तिभर आर्कषित छैनन् उनीहरु । “हामी दुनिया“ हुन चाहदैनौं, राउटे भएरै बस्छौं, राज्यले हामीलाई राउटे भएर बस्न देओस्” महामुखिया महिनबहादुरले भन्नुभयो – “हामीलाई घर, जमीन, धनसम्पति चाहिएन । वनमा बस्न दिए पुग्छ । हामी राउटेले सम्पति थुर्पानुछैन ।” जङ्गलमा बसेकाले सरकारले आफ्ना समस्या नसुनेको मुखियाहरु गुनासो गर्छन् ।
अर्का मुखिया डिलबहादुर शाही भन्नुुहुन्छ – “ठूला रुखको छायामा परेर सरकारले हामी सानालाई हेपेको छ । सर्प त मानिसले पाल्ने गरेको छ भने हामी राउटेलाई फरक व्यवहार किन हुन्छ रु”
भत्ता दिएर मात्र सरकार आफ्नो दायित्वबाट पन्छिन नहुने राउटे अगुवाको तर्क छ । सरकारले आव २०६५÷६६ देखि लोपोन्मुख भत्ता दिन थालेको हो । शुरुको एक वर्ष प्रतिव्यक्ति मासिक ५०० र त्यसयता मासिक एक हजार दिन थालिएको छ । भत्ता वितरणमा सहजता ल्याउने उद्देश्यले दैलेखको गुँरास गाउँपालिकाले स्थायी परिचयपत्र बाँड्यो । परिचयपत्र पनि उनीहरुले सदुपयोग गर्न सकेका छैनन् । अहिलेसम्म नागरिकता लिएका छैनन् । राज्यका वैधानिक अनागरिक बनेका छन्, उनीहरु ।
काठका भा“डाकुँडा बनाई साटफेर वा बिक्री गर्नु उनीहरुको मुख्य पेशा हो । तर पछिल्ला केही वर्ष यता उनीहरुले उत्पादन गरेका काठेसामग्री बिक्न छाडेका छन् । यसले गर्दा राउटे अगुवाहरु थप चिन्तामा छन् । ‘जङ्गलका राजा’ दाबी गर्ने राउटेहरु जङ्गलको उपभोग गर्न पाउँदैनन् । उनीहरुको बेग्लै भाषा छ, जसलाई ‘खाम्सी’ भनिन्छ । यसको लिपि छैन । यो पनि लोपोन्मुख अवस्थामा छ ।
‘टुरिष्ट एरिया’ बनाऔं
राउटेहरुको जीवन यतिबेला जटिल सङ्क्रमण कालबाट गुज्रिरहेको छ । यो समुदायसँग निकट रहेकाहरु बेग्लै वंश, धर्म, संस्कृति र भाषा भएको सानो मानव जाति राउटे पृथ्वीबाट लोप हुने अवस्थामा पुग्नुलाई दुर्भाग्य ठान्छन् । पृथ्वीमा रहेका जलचर, थलचर, उभयचर प्राणीदेखि वनस्पतिको विश्वव्यापी संरक्षण भैरहेका बेला मानव जाति राउटेको अस्तित्व रक्षाका लागि गम्भीर हुनुपर्ने उनीहरुको सुझाव छ ।
राउटे जातिका सम्बन्धमा लामो अनुसन्धान गर्नुभएका त्रिभुवन विश्वविद्यालय प्राणीशास्त्र केन्द्रीय विभागका प्राध्यापक डा नन्दबहादुर सिंहले राउटेलाई संरक्षित मानव समुदायका रुपमा विकास गरिनुपर्ने बताउनुभयो । “राउटे कला, भाषा, संस्कृति, परम्परा र वेशभूषाको जर्गेना हुनुपर्छ,” उहाँले भन्नुभयो – “राउटेलाई एनजिओको पोल्टाबाट मुक्त गरौं । भत्ता रकम कुलतमा खर्च हुन नदिन ध्यान दिऔं ।”
उहाँले प्रजनन दर बढी रहे पनि पा“च वर्ष मुनिका बच्चाहरुको मृत्यु दर बढी रहेको आफ्नो अध्ययनले देखाएको बताउनुभयो । डा सिंहले भन्नुभयो – “चौध जनासम्म जन्माउनेका मुश्किलले चार पाँच जना बा“चेको देखियो । यही अवस्था रहेमा दुर्लभ जाति राउटे लोप हुन बेर छैन ।”
राउटे परिभ्रमण क्षेत्रका जङ्गलमा कन्दमूल खेती गर्ने, काठेसामग्रीको बजारीकरणको व्यवस्था गर्ने, बस्तीलाई ‘टुरिष्ट एरिया’को रुपमा विकास गर्ने, जङ्गल मै भएपनि पैसाको साटो आधारभूत आवश्यकता परिपूर्तिको व्यवस्था गरेर लोपोन्मुख राउटे जातिलाई जोगाउनुपर्ने उहाँको सुझाव छ । राउटेको स्वास्थ्य उपचार लगायतका आधारभूत समस्या समाधान गर्न प्रदेश वा केन्द्र सरकारले ‘एजुकेशनल मोबाइल टिम’ निर्माण गर्न सक्ने उहाँ बताउनुहुन्छ ।
चलिरहेका
रातको समयमा पौने नौ लाख बराबरको अबैध सामान पक्राउ
पोखराको लेकसाइडमा पुर्व झापाबाट भित्रीए केहि ब्यक्ति, स्थानीयमा त्रास
कास्कीको लेखनाथ सामुदायिक लायन्स अस्पतालमा एक महिलाको मृत्युु
पाेखरा -१० का २ जना महिलामा काेराेना संक्रमण पुष्टि
-
रातको समयमा पौने नौ लाख बराबरको अबैध सामान पक्राउ
४ मंसिर २०७५, मंगलवार -
पोखराको लेकसाइडमा पुर्व झापाबाट भित्रीए केहि ब्यक्ति, स्थानीयमा त्रास
२९ बैशाख २०७७, सोमबार -
कास्कीको लेखनाथ सामुदायिक लायन्स अस्पतालमा एक महिलाको मृत्युु
२४ जेष्ठ २०७७, शनिबार -
कास्कीकाे रुपाका २ जनामा काेराेना संक्रमण, कास्कीमा काेराेना संक्रमितकाे संख्या ४ पुग्याे
२४ जेष्ठ २०७७, शनिबार
-
शरीर र मन शुद्ध एवम् शान्त बनाउन शाकाहारी भाेजन गर्नुपर्नेमा जाेड
२० भाद्र २०८१, बिहीबार -
लामाचौर कप राष्ट्रिय महिला तथा पुरुष भलिबल प्रतियोगिता सुरु
१८ भाद्र २०८१, मंगलवार -
कास्की काँग्रेसको अभिमुखीकरण कार्यक्रम सम्पन्न
१८ भाद्र २०८१, मंगलवार -
संगम सहकारीको साधारणसभा सम्पन्न
१८ भाद्र २०८१, मंगलवार
-
कञ्चनपुर प्रकरण : गृहमन्त्रीसँग दुई घण्टा वार्तापछि फेरि काममा फर्किए केसी
२८ भाद्र २०७५, बिहीबार -
शरीर र मन शुद्ध एवम् शान्त बनाउन शाकाहारी भाेजन गर्नुपर्नेमा जाेड
२० भाद्र २०८१, बिहीबार -
आसाममा ५.५ रिक्टरस्केलको भूकम्प, नेपालसम्म धक्का
२७ भाद्र २०७५, बुधबार -
साफ च्याम्पियनसीप : सेमिफाइलका खेल आज, इतिहास रच्ने दाउमा
२७ भाद्र २०७५, बुधबार
You may also like
शरीर र मन शुद्ध एवम् शान्त बनाउन शाकाहारी भाेजन गर्नुपर्नेमा जाेड
पाेखरा । शरीर र मन शुद्ध एवम् शान्त वनाउनका लागि मानिसले शाकाहारी भाेजन गर्नुपर्नेमा जाेड दिईएकाे छ। बुधबार भेजिटेरियन साेसाईटी नेपालले हरितालिका तीजकाे उपलक्ष्यमा आयोजना गरेको कार्यक्रममा बाेल्ने बक्ताहरुले साे कुरामा जाेड दिनुभएकाे हाे। कार्यक्रममा बाेल्दै कास्कीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी भरतमणी पान्डेले अनुशासित जीवन बिताउनका लागि याेग,ध्यानले महत्त्वपूर्ण भुमिका खेल्ने बताउनुभयो ।कानुनले मात्रै समाजलाई अनुशासित […]
लामाचौर कप राष्ट्रिय महिला तथा पुरुष भलिबल प्रतियोगिता सुरु
पोखरा । पोखरा १९ लामाचौरमा आजदेखी राष्ट्रिय महिला तथा पुरुष भलिबल प्रतियोगिता सुरु भएको छ । नव आदर्श विकास समाजको २८ औं वार्षिकोत्सव तथा तीजको अवसरमा इन्द्रराज्य लक्ष्मी माविको खेल मैदानमा महिला राष्ट्रिय भलिबल प्रतियोगिताको ११ औं संस्करण र पुरुषतर्फ तेस्रो संस्करण सुरु भएको हो । प्रतियोगिताको पहिलो दिन महिलातर्फ एपिएफ र टिपटप न्युु डायमण्डले […]
कास्की काँग्रेसको अभिमुखीकरण कार्यक्रम सम्पन्न
पाेखरा । भाद्र २४ गते महामानव बी पी कोइरालाको १११ औ जन्म जयन्तीलाई नेपाली काँग्रेस कास्कीले बिभिन्न कार्यक्रम गरी मनाउने भएकाे छ। जन्म जयन्तीकाे अवसरमा कास्की जिल्ला स्थित ७२ वटा एकाईमा एकै साथ एकै समयमा क्रियाशील सदस्यताको प्रमाण पत्र बितरण र प्रशिक्षण कार्यक्रम सहित भब्यरुपमा मनाउने गरि तयारी गरिएकाे नेपाली काँग्रेस कास्कीका सभापति किशोर […]
संगम सहकारीको साधारणसभा सम्पन्न
पोखरा । संगम बचत तथा ऋण सहकारी संस्था पोखरा १५ ले साधारणसभा सम्पन्न गरेको छ । साधारणसभाको उद्घाटन गर्दै पोखरा १५ का वडा अध्यक्ष एवम् संस्थाका शेयर सदस्य तोरण बहादुर बानियाँले वडा १५ कै पहिलो र ठुलो सहकारी संस्थाले गरेको प्रगतिले आफुलाई खुसी लागेको बताए । संगम बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाका अध्यक्ष नबराज तिवारीले […]
जिल्ला प्रशासन कार्यालय कास्कीमा ज्येष्ठ नागरिक विश्राम कक्ष एवम् स्वास्थ्य सहायता केन्द्रको स्थापना
पोखरा ।गण्डकी प्रदेश सरकारका सामाजिक विकास तथा स्वास्थ्य मन्त्री विन्दु कुमार थापाले ज्येष्ठ नागरिकलाई सहज र सरल सेवा उपलब्ध गराउनु पर्नेमा जाेड दिएका छन् । जिल्ला प्रशासन कार्यालय कास्लेकीले आइतबारबाट स्थापना गरेको ज्येष्ठ नागरिक विश्राम कक्ष एवम् स्वास्थ्य सहायता केन्द्रको स्थापना कार्यक्रममा बोल्दै मन्त्री थापाले यस्तो बताएका हुुन् । ज्येष्ठ नागरिकलाई लक्षित गर्दै […]
टेवानले तीज सांस्कृतिक महोत्सव गर्ने
पोखरा । पर्यटन व्यवसायी महिला संघ नेपाल (टेवान) आयोजनामा पोखरामा ‘तीज सांस्कृतिक महोत्सव–२०८१’ हुने भएको छ । ‘दिगो पर्यटनका लागि समान सहभागिता’ मूल नारासहित महिलाहरुको महान् पर्व हरितालिका तीज अवसरमा टेवानले दोस्रो संस्करणको रुपमा उक्त महोत्सव आयोजना गर्न लागेको हो । आइतबार पत्रकार सम्मेलनमा टेवान अध्यक्ष कमला गिरीले नेपालको संस्कार, संस्कृति, कला, धर्म कसरी पर्यटनमा […]
माैलिकताकाे जगेर्ना गर्दै तीज मनाउनुपर्नेमा जाेड
पाेखरा।उच्च अदालत पाेखराका न्यायाधीश मेरिना श्रेष्ठले माैलिकताकाे जगेर्ना गर्दै तीज पर्व मनाउनुपर्नेमा जाेड दिनु भएको छ। शुक्रबार पाेखरामा उच्च अदालत वार एशाेसियसन पाेखरा महिला केन्द्र र कास्की जिल्ला अदालत वार एशाेसियसन महिला केन्द्रले संयुक्त रुपमा आयोजना गरेको शुभकामना आदानप्रदान कार्यक्रममा बाेल्दै उहाँले तीज महिलाको स्वतन्त्रताको वकालत गर्ने पर्व भएको उल्लेख गर्नुभयो । कानुनले प्रदान गरेका […]
सृजनशील स्वाबलम्बन कृषि सहकारीकाे दशाैं वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न
पाेखरा।पाेखरा -३ नदिपुरमा रहेको सृजनशील स्वाबलम्बन कृषि सहकारीकाे दशाैं वार्षिक साधारणसभा शुक्रबार पाेखरामा सम्पन्न भएको छ। साधारणसभाकाे उद्घाटन गर्दै जिल्ला सहकारी संघ कास्कीका अध्यक्ष सावित्री काेईरालाले सहकारीकाे विषयमा सुनेका हल्लाकाे पछि नलागी आफ्नो संस्था बलियो वनाउन तर्फ लाग्नुपर्नेमा जाेड दिनुभयो ।सहकारीका ऐन नियम अनुसार चलेका सहकारीलाई वजारकाे हल्लाले केही फरक नपार्ने उहाँले बताउनुभयो ।शेयर […]
तीज विशेष कार्यक्रममा भलिबल कप्तान अरुणा शाही र पत्रकार जमुना वर्षा सम्मानित
पोखरा १० भदौ गण्डकी प्रदेशको वैदेशिक रोजगार शाखा संरक्षण संघले पोखरामा आयोजित तीज विशेष कार्यक्रममा राष्ट्रिय महिला भलिबलकी कप्तान अरुणा शाही र नेपाल पत्रकार महासंघ कास्कीकी उपाध्यक्ष जमुना वर्षा शर्मालाई सम्मान गरेको छ। कार्यक्रममा गण्डकी प्रदेश सभा सदस्य सरस्वती अर्याल तिवारीले शाही र शर्मालाई प्रशंसा पत्र र नगदसहित सम्मान गरेका थिए। कप्तान शाहीलाई ५० हजार […]
फोटोग्राफर महिलाले गरे दर खाने पैसाले बालआश्रममा सहयाेग
पोखरा । पोखरा फोटोग्राफर संघ संग आवद्ध महिला फोटोग्राफरहरुले पोखरा रानिपौवामा रहेको सत्यशाई बालआश्रममा खाद्यान्न समाग्री हस्तान्तरण गरी तिज मनाएको छ । बिभिन्न समयमा हुने कार्यक्रममा जम्मा गरेको रकम लाई सदुपयोग गर्दै पोखरा फोटोग्राफर संघ, महिला उपसमितिले हरितालिका तीज पर्वको अवसरमा दर खाने पैसाले सत्यशाई बालआश्रम रानीपौवाका आश्रीत बालकहरुलाई खाधान्न सामाग्री हस्तान्तरण गरेको हो । […]
Leave a Reply
You must be logged in to post a comment.